Altı Deha Modeli

Patrick Lencioni'nin "Altı Deha Modeli" (The 6 Types of Working Genius), bireylerin iş dünyasında en üretken ve mutlu oldukları alanları tanımlayan, oldukça etkili bir yetenek yönetimi modelidir. Lencioni, her insanın doğal olarak sahip olduğu ve enerjisini yükselten iki "deha" türü, doğal olarak yapabildiği ama enerjisini tüketen iki "yetkinlik" alanı ve yapmaktan kaçındığı iki "zayıflık" alanı olduğunu savunur.

Bu model, işin tamamlanması için gereken süreci altı aşamaya ayırır. İşte bu altı deha türü:

1. Merak (Wonder)

• Tanımı: Bir şeylerin neden böyle olduğunu sorgulayan, potansiyeli gören ve "Neden daha iyisi olmasın?" diye düşünen kişilerdir.
• Rolü: İnovasyonun başlangıç noktasıdır; mevcut durumdan tatmin olmayıp yeni fikirlerin kıvılcımını yakarlar.

2. İcat (Invention)

• Tanımı: Merak aşamasından çıkan boşlukları doldurmak için sıfırdan yaratıcı çözümler, konseptler ve stratejiler üreten kişilerdir.
• Rolü: Kaotik düşünceleri alıp somut bir modele veya çözüme dönüştürürler.

3. Değerlendirme (Discernment)

• Tanımı: İcat edilen fikirlerin uygulanabilirliğini ve başarısını sezgileriyle anlayan kişilerdir. İyi bir "süzgeç" görevi görürler.
• Rolü: Hangi fikirlerin geliştirilmeye değer olduğunu, hangilerinin zaman kaybı olacağını belirlerler.

4. Teşvik (Galvanizing)

• Tanımı: Üretilen çözümleri heyecanla paylaşan, insanları mobilize eden ve "Hadi başlayalım!" diyen kişilerdir.
• Rolü: Bir fikri eyleme dönüştürmek için gereken enerjiyi ve topluluğu etrafında toplarlar.

5. Destek (Enablement)

• Tanımı: Bir fikrin hayata geçmesi için gereken yardımı sağlayan, işin "nasıl" yapılacağını bilen ve sürece destek veren kişilerdir.
• Rolü: Fikrin hayata geçmesi için gerekli operasyonel desteği vererek ekibe güç katarlar.

6. Bitirme (Tenacity)

• Tanımı: İşin sonunu getirme konusunda ısrarcı olan, detaylara önem veren ve hedefe ulaşılmadan bırakmayan kişilerdir.
• Rolü: Projeyi başladığı noktadan final çizgisine taşıyarak sonuçlandırırlar.

Modelin Temel Mantığı

Lencioni'ye göre bir projenin başarısız olmasının temel nedeni, genellikle bu altı aşamanın birinde kopukluk yaşanmasıdır.

• Enerji Yönetimi: Bu model, yetenekten ziyade "enerji"ye odaklanır. Bir şeyi yapabiliyor olmanız, onu yaparken mutlu olduğunuz anlamına gelmez.
• Ekip Dinamiği: İdeal bir ekipte bu altı dehanın tamamının temsil edilmesi gerekir. Ancak, her bireyin kendine has bir "deha kombinasyonu" vardır. Kendi dehalarınızı bildiğinizde, hangi işlerde daha hızlı sonuç alacağınızı ve hangi alanlarda destek almanız gerektiğini netleştirirsiniz.

Özetle: Bu model, "Ne yapmalıyım?" sorusundan ziyade, "Hangi işleri yaparken doğal bir motivasyona ve sürdürülebilir bir enerjiye sahibim?" sorusuna yanıt arar.

Perakendeyi Yeniden Tanımlamak Adlı Kitap Özeti

Philip Kotler ve Giuseppe Stigliano tarafından kaleme alınan "Perakendeyi Yeniden Tanımlamak: Dijital Sonrası Dünya İçin 10 Yol Gösterici İlke", perakende sektörünün dijital dönüşüm sonrası geldiği noktayı ve geleceğini analiz eden bir eserdir.

Kitabın yapısı perakendeciler ve markalar için belirlenen  "10 temel ilke"  etrafında kurgulanmış bir yapıya sahiptir. Kitap, dijital dünyanın artık bir "trend" değil, yaşamın bir parçası olduğu "dijital sonrası" (post-digital) çağda başarılı olmanın stratejilerini sunar.

Yazarlar, geleneksel perakende anlayışının artık geçerli olmadığını savunur. Günümüzde başarı; sürdürülebilirlik, çeşitlilik, kapsayıcılık ve sorunsuz bir müşteri deneyimi sunan hibrit (fiziksel ve dijital) modellere bağlıdır. Kitap, işletmelerin değer zincirini baştan aşağı yeniden tasarlamaları gerektiğini vurgular.

Yeni teknolojinin altı kolaylaştırıcısı olarak da şunları sayabiliriz; Açık kaynak yazılım, Bilgi işlem gücü, Internet, Bulut bilişim, büyük veri ve mobil cihazlar.

Perakendeyi çağlara ayırdığımızda karşımıza şunlar çıkar:

Perakende 0.0: MÖ 6000 ile MS 1900 lü yıllar arası fiziki, satıcı kabliyetine ve bilgi asimetrisine dayalı yöntem.

Perakende 1.0: 1900 lü yıllarda açık raflı mağazaların yükselişi

Perakende 2.0: 1930 larda AVM lerin yükselişi.

Perakende 3.0: 1990 larda E-ticaretin hayatımıza girmesi

Perakende 4.0: Her yerde ticaret. 2000 ile 2020 arası yıllarda. P2P, Sosyal medya.

Perakende 5.0: Teknoloji her yerde ama görünmez. Optichannel ile olunması gereken yerlerde olmayı başarmak. Makine insan dengesinin kurulması. İnsan avatarları ile alışveriş. Bir şeyin dijital olması gerçek olmadığı anlamına gelmez. 

Kitap, her bir ilkeyi detaylandıran bölümlerden oluşur. İşte perakendenin yeni dünyasını şekillendiren bu 10 ana başlık:

1.  Geriye Doğru Koşmak (Adaptasyon):  Evvelce yaşanan gelişmelere bakarak ileriye dönük kararlar vermemek gerekir. Değişimin hızı karşısında işletmelerin çevik olması ve geleneksel yöntemleri bırakıp değişime öncülük etmesi.

2.  Amaç, İnsanlar, Gezegen – Dolayısıyla Kâr:  Kârın sadece finansal bir sonuç değil, toplumsal fayda (sürdürülebilirlik ve etik) sağlandığında kalıcı olacağı ilkesi. Tüketicilerin %60 ı işletmenin çevresel duyarlılığı olmasına önem veriyor. Oysa 50 yıl önce Milton Friedman işletmenin tek amacının hissedar için karın maksimizasyonudur. 

3.  Doğrudan Tüketiciye (D2C) Devrimi:  Aracısız satışın hem bir fırsat hem de risk olması; markaların kendi kanallarını kontrol etme zorunluluğu. Mevcudiyet ve konum birbirinden ayrılıyor. Presence and location. ABD deki katı atıkların üçte biri e-ticaret ambalajlarından kaynaklanıyor. 

4.  Hibrit Modelin Gücü:  Fiziksel mağazanın deneyim merkezine, dijitalin ise satış ve kolaylık kanalına dönüştüğü kusursuz bir entegrasyon. Müşterilere ağaç görseli gösterdiğinizde %70 i yavaş gönderiyi kabul ediyor. 

5.  Veri Odaklı Karar Alma:  Müşteriyi anlamak için büyük veriyi (big data) kullanmak ve kişiselleştirilmiş bir alışveriş deneyimi sunmak. Pazarlamanın amacı satışı gereksiz kılmaktır. Jobs’un dediği gibi ne istediklerini bilmek tüketicilerin işi değildir. Özelleştirme (customization) ile kişiselleştirme (personalization) arasında karar vermek gerekiyor. Kişiselleştirme zor ve maliyetli ama yüksek gelir grubu için çok önemli. Özelleştirme az maliyetli ama doğrudan müşteriyi tanımayı engelliyor. 

6.  Müşteri Yolculuğunda Süreklilik:  Fiziksel, dijital ve sanal dünyalar arasında müşterinin hiçbir kopukluk yaşamadan hareket edebilmesini sağlamak. Eskiden çoklu (multi) kanal amaçlanıyordu. Sonra omni (bütüncül) kanal karşımıza çıktı. Şimdi ise opti (optimum) kanal karşımıza çıkıyor. Şirketler en doğru teması amaçladıkları verimli bir iş birliğini amaçlıyor. Yüksek temas ile yüksek teknoloji arasında bir etkileşim kurmak önemli hale geliyor. Süreçlerde bazı alanları bilinçli şekilde insan dokunuşuna bırakmalıyız. 

7.  Ekosistem İşbirlikleri: Tek başına var olmak yerine, tamamlayıcı markalarla ve platformlarla güçlü bir iş ağı kurmak.

8.  Çalışan Deneyimi:  Müşteri deneyimini iyileştirmek için önce çalışanların bağlılığını ve mutluluğunu sağlamanın kritik önemi.

9.  Kapsayıcılık ve Çeşitlilik:  Farklı tüketici gruplarını dışlamayan, etik değerlere sahip çıkan bir marka kimliği oluşturmak. Fakat bunun da bir ölçüsü olması lazım. Woke Washing denilen etik değerleri kullanarak reklam yapmak toplumda çok tepki topluyor. 

10.  Sürdürülebilir Büyüme Stratejisi:  Kısa vadeli kazançlar yerine uzun vadeli değer yaratma odaklı bir yönetim anlayışı.

Kotler ve Stigliano'ya göre "perakendeyi yeniden tanımlamak", dijital teknolojiyi bir araç olarak kullanırken odağa  insan değerlerini ve etik sorumluluğu  koymaktır. Kitap, hem küçük işletmeler hem de büyük kuruluşlar için, teknolojinin yarattığı gürültü arasında kaybolmadan "nasıl anlamlı ve kârlı bir perakende markası olunur" sorusuna yanıt aramaktadır.

Amaç, Anlam ve Tutku Adlı Kitaptan Notlar

Merhaba,

HBR tarafından yayımlanan ve çok sayıda makaleden oluşan "Duygusal Zeka, Amaç, Anlam ve Tutku" adlı kitaptan önemli gördüğüm notları sizler ile paylaşmak istiyorum.

İnsanların sadece %31'i işini bağlılıkla yapıyor. 

İşyeri; aile, mahalle, kulüp gibi toplulukların tamamlayıcısı hatta alternatifi olabilir. 

Sürekli aynı şeyi yapmak sıkışmışlık duygusu oluşturabilir. işinize çok fazla karışıldığını yöneticinizin mesleki gelişiminizi görmediğini veya umursamadığını düşünüyor olabilirsiniz. 

Mark Twain: "Hayatınızın en önemli iki gününden biri doğduğunuz, diğeri de neden doğduğunuzu öğrendiğiniz gündür."

Kennedy NASA ziyaretinde bir temizlik görevlisine ne iş yaptığını sorar. görevli de Aya insan göndermeye yardımcı oluyor der. bu gerçekten amaç birliği için harika bir örnektir.

Hayatta amacı olan insanların erken ölüm riskinin olmayanlara göre %15 az olduğu ortaya çıkmış. Doktorlar amacı olan insanların daha az rahatsızlandığını söylüyor.

Şu üç düşünce yapısından hangisine veya hangilerine daha fazla odaklanıyorsunuz. maaş, kariyer ve anlam. eğer anlam sizin için daha önceli ise o zaman mutlu çalışırsınız demektir. 

Oliver Holmes "birçoğumuz içimizdeki müziği hiç çalmadan mezara giriyor"

2016 yılında Deloitte tarafından yapılan bir araştırmada kariyer planı ve hayallerini destekleyen şirketlerde çalışanların daha sadık olduğu ortaya çıkmış. 

Aşağıdaki beş soru bir insanın hayattaki ve işteki anlamını bulmasına yardımcı olacaktır: Hangi konuda iyisin? Neyi yapmayı seversin?, Hangi iş sana verimli olduğunu hissettirir? Sana ivme kazandıracağını hissettiren şeyler nelerdir? Başkalarıyla ilişkilerin nasıl?

İşi anlamlı kılan liderler; meraklı, mücadeleci, çalışanları işe alırken değerleri önemseyen ve insanlara alan tanıyan kişilerdir.

Duygu, motivasyon ve algıyı üst düzeye çıkaran en önemli şey anlamlı bir iş yapmak ve o işte ilerleme kaydetmektir. Bir insanın en mutlu ve motive olduğu an işinde ilerleme kaydettiği andır. 

Katalizör ve Besleyici olmak lazım. Katalizör insanlar çalışanlarının işlerinde yol açarlar, onlara yardımcı olurlar. Besleyici olanlar ise onları takdir eder olumlu geri bildirimlerde bulunurlar. Bunun tersi olanlar ise baskılayıcılar ve toksik insanlardır. 

İlerleme motivasyonu da artırır. ilerleme kaydeden inanlar daha iyi gün geçirirken gerileme yaşayanlar daha fazla kötü gün geçiriyor. Hatta kötü gün geçirenlerin üzerindeki katalizör etkisi bile sınırlı oluyor.  

İyi bir liderlik için pozitif ortam oluşturmak, kimseyi suçlamadan plan yapmak, günlük faaliyetleri ve ilerlemeleri takip etmek, liderin kendisini bir kaynak olarak konumlandırması ama her şeye karışmaması gerekir.

En Necat Adlı Kitaptan Notlar

İbn-i Sina’nın Kitâbü'n-Necât (Kurtuluş Kitabı) adlı eseri, onun devasa ansiklopedik külliyatı olan Eş-Şifâ’nın daha öz ve anlaşılır bir özeti niteliğindedir. Eser, İslam felsefesinin temel taşlarını oluşturan üç ana bölüm üzerine inşa edilmiştir. 1027 yılında yazılmış olup, 1593’te Roma’da basılmıştır. 

İbni Sina nefislerin akli aleme dönüşmek suretiyle Tanrı’ya giden yolda ulaşacakları son merhameti belirterek insanın elde etmesi gereken iki yetkinlikten birinin nazari (teorik) diğerinin ise ameli (pratik) olduğunu belirtir. Bu çabaya da felsefe adını verir. 

İşte bu üç bölümün özeti ve temel kavramları aşağıda açıklanmaktadır:

1. Mantık

İbn-i Sina'ya göre mantık, felsefeye giriş kapısıdır ve doğru düşünmenin kurallarını belirleyen bir "alet" ilmidir. Bu bölümde İbn-i Sina, zihnin hatalı düşüncelerden korunması için gerekli olan araçları ele alır. Bilgiyi elde etme yöntemleri olan tasavvur (kavramları tanımlama) ve tasdik (yargıda bulunma) üzerinde durur. Tasavvur tanımla, tasdik kıyasla elde edilir. Tasavvur zihnimizde oluşan görüntüdür. Tasdik ise bir yargıda bulunmaktır. 

Bunu biraz daha açalım. 

Tanım, Tasavvur, Kıyas, Tasdik, Bilgi gibi bir süreç vardır. 

Tanım, insan akıllı canlıdır.

Tasavvur, zihnimde oluşturdum, insan kavramını anladım.

Kıyas, Bütün insanlar ölümlüdür, Ali de ölümlüdür. Bilgi bu aşamada oluşmaya başlıyor. 

Tasdik, Ali ölümlüdür. Burada hüküm veriliyor. 

Bilgi, bu bilgi mantıken güvenilir. Burada bilgiyi mühürlüyorum.

Yargıda bulunmak için kanıtlar gerekir. Bunlar; kesin bilgiye dayanan delil yani Burhan, tartışma ile oluşturulan Cedel, ikna yöntemi ile ilgili Hatabe ve hayal gücü ile ortaya çıkan Şiir’dir.

Mantık matematikte ispat kurmak, tıpta tasdik yapmak, hukukta delil değerlendirmek, bankacılıkta fraud paterni koymak. 

Bazı temel kavramlara bakalım.

Tümel (Külli): Zihinde birçok şeye ortak olabilen genel kavramlardır (örneğin; "insan" kavramı tek bir kişiye değil, tüm insanlara delalet eder).

Beş Lafız (el-Külliyyâtü'l-Hamse): Cins, tür, fasıl, hassa ve genel araz. Bir şeyi tam olarak tanımlamak için kullanılan mantıksal araçlardır.

Kıyas: Öncüllerden zorunlu olarak bir sonuca varma sürecidir. İbn-i Sina’ya göre mantığın en yetkin biçimidir.

Marifet ve İlim: Marifet bilmekten ziyade idrak edebilmektir. İlim ise öğrenmektir. 

2. Doğa Bilimleri (et-Tabîiyyât)

Bu bölüm, değişime uğrayan, hareket eden ve madde ile kayıtlı olan varlık alanını inceler. Fiziksel dünyanın işleyişini, cisimlerin yapısını, hareketin nedenlerini ve ruhun bedene olan etkisini konu alır. İbn-i Sina, Aristotelesçi bir bakış açısıyla evrendeki değişimi madde ve form (suret) ilişkisi üzerinden açıklar.

Bir şey önce kuvve halindedir. Sonra fiil haline gelir. Tohumun bitki olması gibi. Çocuğun yetişkin olması gibi. Kuvve potansiyel enerjiyi, fiil ise kinetik enerjiyi anlatıyor gibi. Kuvvetler üç çeşittir. İçsel kuvvet, yer çekimi gibi doğal hareketi temsil eder. Dışsal kuvvet, taşın yukarıya atılması gibi zoraki kuvveti ifade eder. Nefsi kuvvet ise iradi kuvveti ifade eder. 

Tabii varlıklar kendi içlerinden hareket eder, yapay varlıklar ise dış güçler ile hareket eder. Dört tür hareket vardır:

Mekan bakımından. Arabanın hareket etmesi.

Nicelik bakımından. Büyüme ve küçülme gibi.

Nitelik bakımından. Isınma, soğuma gibi.

Cevher bakımından. Olma ve bozulma gibi.

Ayrıca sebep teorisinden bahseder. 

Maddi neden. Neyden oluşmuş? Tuğla

Formal neden. Biçimi nedir? Mimari plan

Fail neden. Kim yapmış? Usta

Gaye neden. Neden yapılmış? Barınma 

Bu bölümdeki temel kavramlar aşağıda belirtilmiştir: 

Madde (Heyula) ve Suret: Bir şeyin hammaddesine "madde", ona o varlık olma özelliğini veren forma ise "suret" denir. Bir masa örneğinde ahşap madde, masanın şekli ise surettir.

Hareket: Bir varlığın kuvve halinden (potansiyel) fiil haline (gerçekleşmiş) geçişidir. 

Nefis (Ruh): İbn-i Sina için nefis, bedenin yetkinliğidir. Bitkisel, hayvani ve insani nefis olmak üzere dereceleri vardır. İnsani nefis (akıl), maddeden bağımsız olarak var olabilir.

3. Metafizik (el-İlâhiyyât)

Eserin zirvesi kabul edilen bu bölüm, varlık ve varlığın ilk ilkeleri ile ilgilenir. Maddeyle hiçbir ilişkisi olmayan, duyular ötesi varlıkları ve "Varlık olarak Varlık"ı inceler. Tanrı'nın varlığı, birliği ve evrenle olan ilişkisi (sudûr teorisi) bu bölümün ana konusudur.

Tabiat ilmi hareket eden varlıkları inceler. İlahi hikmet (metafizik) varlık olmak bakımından varlığı araştırır. Bir şeyin var olması ne demektir? Sorusunu yanıtlamaya çalışır.

Bazı kavramlar tanımlanamaz. Varlık, birlik, şey vb. 

Varlıklar ikiye ayrılır. Cevher yani öz, varlığı için başka varlığa ihtiyacı olmayan, Araz ise varlığı başkasına ihtiyaç duyan anlamına gelir. En Necat’ta 10 kategori vardır. Bunlardan ilki Cevheri diğer dokuzu Araz’dır. Bunlar; Kemmiyet, Keyfiyet, İzafet, Mekan, Zaman, Duruş, Sahiplik, Etki, Edilgenlik.

Aşağıdaki süreç Akla ulaşmak anlamında önemlidir. 

Mahiyet - Varlık - Mümkün/Zorunlu Varlık - Nefs - Akıl 

Mahiyet bir şeyin ne olduğunu, özünü anlatır. Bir insanı düşünebiliriz, ama onun var olduğunu söyleyemeyiz. Bir şeyin özünün olması onun var olmasını zorunlu kılmaz. 

Vacib (Zorunluluk) ve İmkan: Varlığı kendinden olan (Vacibü'l-Vücûd - Tanrı) ile varlığı bir dış nedene bağlı olan (mümkün varlıklar) arasındaki ayrımdır. Zorunlu Varlığın olmaması düşünülemez. Oysa mümkün varlığın olmaması düşünülebilir. 

Vacibü'l-Vücûd: Varlığı zorunlu olan, var olmak için başka bir şeye ihtiyaç duymayan tek varlıktır.

İlk neden teorisi şunu söyler. Evrende her şey mümkündür. mümkün olanın nedeni gerekir. Sebeple sonsuz kadar gidemez. İlk sebep zorunlu varlığın olmasıdır. 

Tek bir Tanrı olabilir. Eğer iki tanrı olursa bu birinin eksiğinin diğeri tarafından tamamlanması anlamına gelir. Zorunlu bir varlık eksik olamaz. Tanrı değişmez, değişim eksik olanın tamamlanmasıdır. 

Sudûr Teorisi: Evrenin, ilk ilke olan Tanrı'dan taşma yoluyla nasıl meydana geldiğini açıklayan kozmolojik sistemdir. Tanrı evreni karar vererek yönetmez, evren zaten Tanrı’dan taşarak oluşmuştur. 

Tanrı’dan ilk akıl meydana gelir. Bu diğer akıllara doğru iner. 

Son olarak da kötülük iyiliğin olmamasıdır. Varlık iyidir, kötülük ise varlığın eksik olmasıdır. Eksiklik, arıza, düzensizliktir. Savaş barışın olmaamsıdır. 

İlahi hikmetin amacı ilk nedeni ve varlığı anlamaktır.  

Yukarıda belirtildiği gibi Kitâbü'n-Necât’'ın ismi, "necat" yani "kurtuluş" kelimesinden gelir. İbn-i Sina'ya göre insan, ancak bu üç disiplin (mantık, fizik, metafizik) aracılığıyla zihnini arındırıp hakikat bilgisine ulaştığında, cehaletin karanlığından kurtulup "felsefi kurtuluşa" erebilir.

Augmented Adlı Kitaptan Notlar

Augmented: Life in the Smart Lane, Brett King tarafından yazılmış; teknolojinin insan yaşamını, ekonomiyi ve kurumları nasıl dönüştürdüğünü anlatan kapsamlı bir gelecek vizyonudur. Kitap üç ana bölümde, geçmişteki teknolojik yıkımı, akıllı dünyanın nasıl öğrendiğini ve artırılmış çağın nasıl şekilleneceğini analiz eder.

1. Kısım: Yıkımın 250 Yılı

Bu bölüm, son 250 yıl boyunca teknolojik dönüşümlerin toplumları nasıl altüst ettiğini ve yeniden şekillendirdiğini anlatır. Sanayi Devrimi’nden günümüze kadar gelen süreçte her teknolojik sıçrama, iş modellerini, ekonomiyi ve günlük yaşamı yeniden tasarlamıştır.

Teknoloji karşıtları 19.yy ın başındaki eylemlerden dolayı Luddistler olarak bilinirler. Bunlar sadece teknolojinin işgücündeki dönüşümü tetiklediğinden dolayı bu eylemlere başlamadılar. Aynı zamanda kalifiye iş gücüne olan ihtiyacı ortadan kaldırdığı için de teknolojiye karşıydılar. Bugün GenAI da aynısını yapıyor. Kalifiye insanların yaptığı işler her geçen gün YZ tarafından yapılır hale geliyor.

Yeni teknoloji işleri yok ettiği gibi yeni işler de oluşturuyor. İnternet örneğinde şunu görüyoruz. Her yok ettiği bir iş için 2,6 iş oluşturmuş. Fakat 1940 lardan 2000 lerin başına kadar üretimdeki artış istihdam ile paralel olmuştu. Bundan sonra istihdam GSYF artışı kadar hızlı ilerlemedi.

Önümüzdeki en büyük risk hizmet sektörü gibi görünüyor. Üretimdeki makineleşme hizmet sektörüne istihdam kaymasını pekiştirdi. Eğer önümüzdeki dönemde hizmet talebine bağlı olan bir sektör bulunamazsa istihdamdaki artış olumsuz etkilenmeye devam edecek.

Teknolojik Yıkım Döngüsü

King, teknolojik ilerlemenin doğrusal değil, yıkıcı sıçramalar şeklinde ilerlediğini savunur:

•                    Buhar makinesi → üretimi makineleştirdi

•                    Elektrik → şehir yaşamını ve üretimi dönüştürdü

•                    Otomobil → mekânsal düzeni değiştirdi

•                    Bilgisayar → bilgi işleme hızını devrimsel biçimde artırdı

•                    İnternet → iletişimi ve ticareti küreselleştirdi

•                    Akıllı telefon → dijital dünyayı cebimize taşıdı

Her dalga yeni fırsatlar yaratırken eski meslekleri ortadan kaldırdı.

Kurumların Dönüşümü

Bankalar, perakende, medya ve eğitim gibi kurumlar teknolojik dalgalarla sürekli değişti. Örneğin:

•                    Fiziksel şubeler → dijital bankacılık

•                    Basılı medya → çevrimiçi içerik

•                    Mağazalar → e-ticaret platformları

King’e göre teknolojiye direnç gösteren kurumlar yok olmaya mahkûmdur.

Teknolojinin Sosyal Etkileri

Teknolojik yıkım yalnızca ekonomiyle sınırlı değildir. Kentleşme arttı, yaşam süresi uzadı, eğitim demokratikleşti ve küresel orta sınıf büyüdü. Ancak aynı zamanda gelir eşitsizliği ve iş gücü dönüşümü gibi sorunlar da ortaya çıktı. Bugünün üniversite mezunları ileride birden fazla işte çalışıyor olabilir.  Diğer taraftan bundan birkaç on yıl önce odlara sığmayan teknolojiler bugün cebimize sığıyor. Bu demektir ki ileride de bunlar kan hücrelerimize sığar hale gelebilir.

Dijital Dönüşümün Hızı

Geçmişte teknolojik adaptasyon nesiller alırken, bugün dönüşüm yıllar hatta aylar içinde gerçekleşiyor. Bu hız farkı kurumları hazırlıksız yakalayabilir.

İnsanlar teknolojiyi kullanırken zorluklar yaşıyordu. Gittikçe arayüzlerin yapabildikleri ile kullanım kolaylıkları birbirlerini destekler hale geldi. Diğer bir tabirle, kullanım kolaylığı az olan derin bir teknoloji içeriyor olabilirdi. Oysa şimdi çok daha rahat kullanılan ve yetenekleri en üst düzeyde olan cihazlar kullanıyoruz.

İlerleyen dönemlerde insan yaşam sürelerinin artması ile birlikte yaşlı bakımı çok daha önemli hale gelecektir. Bu sebeple robot hasta bakıcılara çok ihtiyaç olacak. Onların insan özellikleri ile üretilmeleri gerekiyor çünkü fiziksel hayat insan özelliklerine sahiptir. Bu robotlar ile ilgili temel sıkıntının insanların duygularını anlamakta zorlanmaları olacağı ifade ediliyor. 

Bu bölümden çıkarılacak özet şu şekildedir.

•                    Teknolojik yıkım kaçınılmazdır; direnmek yerine adapte olmak gerekir.

•                    Her teknolojik devrim yeni ekonomik fırsatlar yaratır.

•                    Kurumların hayatta kalması dijital adaptasyon hızına bağlıdır.

•                    Geleceği anlamak için geçmiş dönüşümleri incelemek kritik önem taşır.

•                    Teknoloji ilerledikçe sosyal yapı da dönüşür.

2. Kısım: Akıllı Dünya Nasıl Öğreniyor?

Bu bölüm, verinin ve yapay zekânın dünyayı nasıl “öğrenen bir sisteme” dönüştürdüğünü anlatır. King, sensörler, büyük veri, makine öğrenmesi ve bağlantılı cihazların dünyayı gerçek zamanlı analiz edilebilir hale getirdiğini vurgular. Veri yeni petrol değildir ama yeni oksijendir.

King’e göre veri artık ekonomik değer yaratan bir kaynak değil; sistemlerin çalışması için hayati bir unsurdur. Veri kaynaklarına örnek olarak akıllı telefonlar, IoT cihazları, finansal işlemler, sosyal medya davranışları ve sağlık sensörleri verilebilir.

Bu veri, algoritmalar sayesinde anlamlı içgörülere dönüşür.

Hatta öyle bir aşamaya gelinebilir ki, insanlar DNA larındaki kodları çözdürüp ileride başlarına hangi hastalıkların geleceğini öngörebilir ve bunlara bugünden önlem alabilir. Diğer taraftan DNA larındaki bozuk veya riskli kodları değiştirebilirler. Çin’de talasemi hastalığını önlemek için CRISCR tekniği kullanılmıştır.

DNA sarmallarının en ucunda bulunan yapılara telomer adı verilir. Telomerler ne kadar uzun olursa o kadar uzun ömürlü olmak mümkün hale geldiğine dair araştırmalar vardır. Telomerleri onaracak teknolojiler insan ömrünü uzatabilir.

Yapay Zekâ ve Öğrenen Sistemler

Makine öğrenmesi sayesinde sistemler davranışları tahmin eder, riskleri önceden tespit eder, kişiselleştirilmiş hizmet sunar ve hataları otomatik düzeltebilir. Sahtekârlık tespiti, kredi risk modelleme, trafik optimizasyonu ve sağlık teşhis destek sistemleri bunlara güzel örneklerdir.

Bağlantılı Dünya (IoT)

Sensörler ve bağlantılı cihazlar sayesinde fiziksel dünya dijital hale gelir. Buna örnek olarak akıllı şehirler, enerji verimliliği sistemleri, akıllı ev teknolojileri ve otonom araç altyapıları verilebilir. Bu sistemler veriyi sürekli işleyerek kendini optimize eder. İleride bu dünya öyle bir deneyim ile bize sunulabilir ki önümüzde bir ekran olmadan, bir uygulama olmadan tamamen biyolojimiz içerisine entegre edilen cihazlar ile bu mümkün hale gelebilir. APPless, Screenless, frictionless…

Öğrenen Ekonomiler

Şirketler artık veri temelli kararlar alır. Böylece, müşteri davranışı analiz edilir, talep tahmini yapılır, operasyonlar optimize edilir ve bunun sonucu olarak maliyetler azaltılır. King, veri kullanmayan kurumların rekabet avantajını kaybedeceğini savunur.

İkinci kısımı özetlersek şunları söyleyebiliriz.

•                    Veri, dijital ekonominin temel yakıtıdır.

•                    Yapay zekâ sistemleri öğrenerek performansını sürekli geliştirir.

•                    IoT fiziksel dünyayı veri üreten bir platforma dönüştürür.

•                    Veri temelli karar alma rekabet avantajı sağlar.

•                    Öğrenen sistemler insan karar süreçlerini destekler ve dönüştürür.

3. Kısım: Artırılmış Çağ

Kitabın son bölümü, insan ve teknolojinin birleştiği “artırılmış çağ”ın nasıl bir yaşam ortaya koyacağını anlatır. King, teknolojinin yalnızca araç değil, insan yeteneklerini genişleten bir katman haline geleceğini savunur. Bu çağ öncekilerden çok farklıdır çünkü insanlar artık paylaşım ekonomisine geçmiş ve kendilerine ait araç, cihaz vb. Elde etmeye çabalamıyor olabilirler. Çünkü araç sahibi olup onun tüm sorunları ile uğraşmaktansa Uber kullanmak daha mantıklı gelebilir.

Artırılmış İnsan

Giyilebilir teknolojiler, biyometrik sensörler ve artırılmış gerçeklik sayesinde insanlar sağlık durumlarını sürekli izleyebilir, gerçek zamanlı bilgiye erişebilir, fiziksel performanslarını artırabilir ve bilişsel destek sistemlerinden faydalanabilir. Bu durum insan kapasitesinin teknolojik olarak genişlemesini sağlar.

Artırılmış Gerçeklik ve Mekânsal Bilgi

Artırılmış gerçeklik (AR) dünyayı bilgi katmanlarıyla zenginleştirir. Bunların arasında navigasyon yönlendirmeleri, ürün bilgileri, eğitim simülasyonları ve               uzaktan teknik destek sistemleri sayılabilir. Kısacası dijital ve fiziksel dünya iç içe geçer.

Otonom Sistemler ve Karar Otomasyonu

Artırılmış çağda sistemler sürücüsüz araçlar, otomatik finansal yönetim, akıllı asistanlar ve robotik hizmetler ile günlük yaşamın görünmez altyapısı haline gelir.

Güven, Kimlik ve Dijital Vatandaşlık

Gelecekte kimlik doğrulama biyometrik ve blokzincir tabanlı olabilir. Bu da dolandırıcılığın azalmasını, güvenli dijital işlemleri ve sınır ötesi hizmetleri kolaylaştırabilir. Bundan kırk yıl önce insanlar kendi telefonlarının sarı sayfalarda yer almasından rahatsız olmuyorlardı. Oysa şimdi sosyal medyada telefonlarımızı ve e-maillerimizi kullanmıyoruz.

İş ve Ekonominin Geleceği

Artırılmış çağda rutin işler otomatikleşir, yaratıcılık ve problem çözme değer kazanır, sürekli öğrenme zorunlu hale gelir ve insan + makine iş birliği standart olur. Örneğin Uber üzerinden servis bankacılığı ile hesap açan şoförler sayesinde Uber en büyük esnaf bankası olabilir. Diğer taraftan ürünlere ulaşmak da çok farklı hale gelebilir. Örneğin herkesin bir 3D yazıcısı olursa kod bilgisini satın aldığımız bir telefonu evimizde basabiliriz.

Son kısımdan alınabilecek dersler şunlar olabilir:

•                    Teknoloji insan yeteneklerini artıran bir katman haline geliyor.

•                    AR ve giyilebilir teknolojiler günlük yaşamı dönüştürecek.

•                    Otonom sistemler karar süreçlerini otomatikleştirecek.

•                    Güven ve kimlik dijital altyapı üzerinden yeniden tanımlanacak.

•                    Gelecekte başarılı olmak için insan–makine iş birliği kritik olacak.

İş Hayatına Dair 9 Yalan Adlı Kitaptan Notlar

Merhaba sevgili okuyucular, bugün de son zamanlarda okuduğu güzel bir kitaptan aldığım notları sizler ile paylaşmak istiyorum. “İş Hayatına Dair Dokuz Yalan” adlı kitapta Marcus Buckingham ve Ashley Goodhall günümüz dünyasında oldukça yakından bildiğimiz ama aslında farklı olabilecek dokuz kavrama açıklık getiriyor. Katılırsınız katılmazsınız ama dinlemekte fayda var diye düşünüyorum.

Kitap Mark Twain’in şu sözü ile başlıyor. “Başınızı derde sokan bilmedikleriniz değil, bildiğinize emin olduğunuz ama doğru olmayan şeylerdir.”

YALAN #1: İnsanlar Hangi Şirkette Çalıştıklarına Önem Verir

İnsanlar prestijli şirketlerde çalışmak ister; şirket markası, çalışan bağlılığının temelidir.

Kitabın söylediği gerçek ise daha farklı. İnsanlar şirketten çok yöneticilerine ve yaptıkları işe önem verir. Aynı şirket içinde bir ekip mutlu ve üretkenken, diğeri tükenmiş olabilir. Hatta şunu söylemek de mümkündür: “İnsanlar şirketten değil, kötü yöneticilerden ayrılır.”

Çalışanlar büyük resmin neresinde olduklarını, hangi önemli anlam için çalıştıklarını bilmek istiyor. Kendilerinin değerli görüldüğünü, benzersiz olduklarının hissettirilmesini istiyorlar.

Bunun yerine şu söylenebilir. “İnsanlar, iyi yöneticilerle anlamlı iş yaptıkları yerlere önem verir.”

YALAN #2: En İyi Plan Kazanır

Detaylı, uzun vadeli ve kusursuz planlar başarıyı getirir.

Kitabın söylediği ise, gerçek dünyada başarıyı getiren şey plan değil, hızlı öğrenme ve uyumdur. Planlar genellikle gerçeklikle ilk temasta bozulur.

Başarılı ekipler; daha az plan yapar, daha hızlı dener ve daha çabuk düzeltir.

Bunun yerine “En iyi plan değil, en hızlı öğrenen kazanır” denilebilir.

YALAN #3: En İyi Şirketler Hedefleri Kademelendirir

Kurumsal hedefler yukarıdan aşağıya düzgünce kademelendirilirse herkes hizalanır.

Bunun aksine, hedef kademelendirme çoğu zaman anlam kaybına, mekanik KPI takibine, gerçek işten kopmaya yol açar. İnsanlar ise hedefe değil, anlamlı çıktıya bağlanır. Örneğin iyi satışçılar hedeflerini yıl bitmeden doldurur sonrasında bir çaba içinde olmazlar. Çünkü yaptıkları her satış gelecek sene hedeflerini artırır. Oysa yapmış oldukları faaliyetin anlamına odaklansalar gayretleri hiçbir zaman düşmeyecektir.

YALAN #4: En Başarılı İnsanlar Çok Yönlü Olanlardır

Herkes her alanda iyi olmalıdır; eksikler kapatılmalıdır.

Kitapta bu şöyle ifade ediliyor. Üstün performans çok yönlülükten değil, belirgin güçlü yönlerden gelir. En iyiler genelde “dengesiz” derecede bazı şeylerde iyidir. Zayıflıkları törpülemek bizi mükemmelliğe ulaştırmaz. Örneğin Messi’yi dünya çapında bir yıldız haline getiren sol ayağıdır. Messi yıllar içerisinde sağ ayağına değil hep sol ayağına yatırım yapmıştır. Bu da onun mükemmel olmasını sağlamıştır. Hatta bir istatistiğe göre sol ayak sağ ayak kullanım oranı 10:1 dir.

Şu söylenebilir. “En başarılı insanlar, güçlü oldukları alanlarda olağanüstüdür.”

YALAN #5: İnsanların Geri Bildirime İhtiyacı Var

İnsanlar gelişmek için geri bildirime ihtiyaç duyar.

Kitabın söylediği gerçek ise farklı. İnsanlar geri bildirime değil, ilgiye ve güçlü yönlerinin fark edilmesine ihtiyaç duyar. Özellikle başkalarının hatalarına dair geri bildirim, davranış değiştirmez. Hatta negatif geri bildirim beyni savunmaya geçirir. İnsanları dikkat seviyesinin artması başarıya ulaştırır. Örneğin 1930 larda yapılan Hawtorne araştırmalarında ses, ışık vb. dışsal faktörlerin çalışanlar üzerinde bir etkisi bulunamamıştır. Oysa bu özelliklerde yapılan değişiklikler hep dikkatlerini artırmış ve üretkenlikleri artmıştır. Bir başka araştırmaya göre de olumlu dikkat olumsuz dikkatten 30 kat fazla performans oluşturmakta işe yaramaktadır. Bir diğer araştırmada da olumsuz bir geri bildirim karışığında en az 4 defa olumlu geri bildirim verilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.  

Bunun yerine ne söylenmeli? “İnsanlar, neyi iyi yaptıklarının fark edilmesine ihtiyaç duyar.”

YALAN #6: İnsanlar Diğer İnsanları Güvenilir Bir Şekilde Değerlendirebilir

Yöneticiler insanları objektif ve doğru değerlendirebilir.

Kitapta söylenen ise değerlendirmeler değerlendirilen kişiden çok değerlendiren kişinin algısını yansıtmaktadır. Bu nedenle objektif performans puanı bir yanılsamadır. Bir ekip üyesi seçerken kendinize şunları sorun. Olağanüstü sonuçlar için bu ekip üyesini mi seçerim? Bu çalışan ile mümkün olduğunca çok çalışmayı tercih eder miyim? Yapabilseydin bu kişiyi terfi ettirir miydin? Bu kişinin hemen çözmemiz gereken bir performans sorunu var mıdır?

Oysa gerçekte olan; “Değerlendirmeler, değerlendireni anlatır.”

YALAN #7: İnsanların Potansiyeli Vardır

Potansiyel ölçülür, puanlanır ve gelecekteki başarı tahmin edilir.

Kitabın söylediği gerçek ise, potansiyel belirsizdir, duruma bağlıdır, ölçülemez. Ölçülebilen şey mevcut performans ve öğrenme hızıdır.

Yerine ne söylenmeli? “Potansiyel değil, performans ve öğrenme isteği vardır.”

YALAN #8: En Önemlisi İş–Yaşam Dengesidir

Mutluluk, iş ve özel hayatın dengelenmesiyle gelir.

Kitabın söylediği ise, insanlar denge değil, işte anlam ve enerji arar. Anlamlı bir iş, uzun saatleri tolere edilebilir kılar. Bunun yerine ne söylenmelidir. “Önemli olan denge değil, işten alınan enerjidir.” Hekimler üzerinde yapılan bir araştırmada vakitlerinin yüzde 20’sini sevdiği işlerde harcayan insanların daha mutlu olarak çalıştıkları görülmüş.

Eski filozoflar Daimon konusunu masaya yatırmışlar. Daimon vicdan olarak Türkçe'ye çevrilebilir. Daimon'a sahip insanlar da Eudaimon'a yani huzurlu bir hayata ulaşabilirler. Dünümüz iş hayatında ise anlamlı işler yapan, insanlığa katkı sağlayan, salt para ve mevki için değil genel toplum refahı için çalışanlar bunu başarabilmektedirler. 

Yönetim eskiden beridir insanlar aracılığı ile iş görme sanatı olarak görülürken artık buna insanların iş görebilmesi için onların yolunu açma sanatı olarak yorumlanmaktadır. 

YALAN #9: Liderlik Önemli Bir Şeydir

Liderlik başlı başına en kritik faktördür.

Kitabın söylediği gerçek ise, önemli olan “liderlik” değil, her çalışanın maruz kaldığı yöneticilik kalitesidir. Kötü bir yönetici, iyi bir liderlik vizyonunu bile boşa çıkarır. Bunun yerine “Liderlikten çok, günlük yöneticilik davranışları önemlidir.” 

Lider en basit anlatımıyla takip edilen insan demektir. Lider her yönü ile takdir toplayamayabilir ama baskın bir özelliği ile kitleleri peşinden sürükleyebilir. Daha da detaylandırırsak lider insanların inandıkları bir misyona bağlayan, büyük bir planın parçası olduklarını ve böylece yaptıkları küçük işlerin çok büyük bir anlama hitap ettiğini insanlara benimsetebilen, başarılarımızı izleyen ve takip eden, güçlü özelliklerimizin ön plana çıkmasını sağlayan, zor anlarda yanımızda olacağını gösteren insandır. 

Liderler baskın güçlü özellikleri olan ve oldukça inatçı insanlardır. İnsanlar gelecekten korkarlar ve geleceği onlar için şekillendirebilen insanlara saygı duyar ve onların arkasına takılırlar. Diğer taraftan insanlar da bir liderin arkasında giderken onda bir duygunun özellikle ortaya çıkmasını isterler. O da güven duygusudur. Lidere duydukları güven karşılığında onu lider olarak kabul ederler. 

Şunları da kabul etmek gerekir. iki lider bir değildir. Hiçbir lider mükemmel değildir. Sahip olmalarını istediğimiz halde bazı özelliklere sahip değildirler. Takip etme liderlerin kusurlarını affetmeyi gerektirir. Herkes lider olamaz, olmak da istemez. 

 

Eşitliğin Kısa Tarihi Adlı Kitap Özeti

Thomas Piketty, Eşitliğin Kısa Tarihi adlı kitabında son birkaç yüzyılda dünyadaki siyasi, ekonomik ve toplumsal yapıların nasıl daha eşitlikçi bir yönelim gösterdiğini, bu süreçte yaşanan kırılmaları ve geleceğe dönük daha adil bir toplum için neler yapılabileceğini inceler. Piketty’nin temel savı şudur: İnsanlık, tarih boyunca yavaş ama sürekli şekilde daha eşit bir toplum yaratma yönünde ilerlemektedir; ancak bu ilerleme kendiliğinden değil, mücadeleler ve siyasal kararlarla mümkün olmuştur.

Piketty, kitabın başlangıcında “eşitlik” kavramını yalnızca gelir dağılımı üzerinden değil, eğitim, sağlık, siyasal temsil, toplumsal cinsiyet eşitliği ve mülkiyet rejimi gibi birçok alanla birlikte değerlendirmeyi önerir. Ona göre eşitlik, yaşamın tüm yönlerine yayılan çok boyutlu bir süreçtir.

Tarihsel Eşitsizlikten Modern Eşitlik Arayışına

Yazar, antik ve ortaçağ toplumlarının son derece hiyerarşik olduğunu hatırlatarak başlar. Aristokrasi, kilise kurumları ve miras temelli sosyal yapılar, nüfusun çok küçük bir kesimine büyük ayrıcalıklar tanırken geniş halk kitleleri yoksulluk içinde yaşıyordu. 18. ve 19. yüzyıllar, özellikle Amerikan Devrimi, Fransız Devrimi ve sanayileşme süreçleriyle çok önemli bir dönüm noktası oldu. Bu dönemde mülkiyet, siyasal temsil ve vergilendirme konularında yeni eşitlik talepleri yükseldi. Özellikle Fransız Devrimi, köylü isyanları ve sonradan ismi Haiti olacak St. Domingue köle isyanı bunda baş rolü oynadı.

Diğer taraftan elitlerin direnişi de beklenen bir şeydir. İnsanlar var olan rahatlarının bozulmasını istemez. Bu da ancak isyan ve kolektif diğer seferberliklerle yenilgiye uğratılabilir.

Rusya’da çarlık rejimi yıkıldığında temel amaç bir halk devleti kurmaktı. Fakat tek parti rejimi diktatoryal bir aşamaya gelirken halkın üzerindeki etkisini ve güvenini kaybetti. Hatta bu sebeple kapitalizmin dolaylı destekçisi olduğu bile söylenebilir.

Piketty’e göre köle sahipliğine bir tarafa bırakırsak dört tip mülkiyet vardır. Bunlar; üretim araçlarına sahip olma, konuta sahip olma, devlete sahip olma ve dünyanın geri kalanına sahip olmadır. Marsist yaklaşım üretim araçlarının mülkiyeti gerçek anlamda sömürülme nedenidir. Sermayen birikimini destekleyen de bu sömürüdür. 

Özellikle Çin ve Japonya’nın 18.yy ortalarındaki gelişmişlik düzeyi Batı ülkeleri ile hemen hemen aynıdır. Bu da kölecilik ve sömürgecilik Batı’nın zenginleşmesinin esasını teşkil ettiğini bize göstermektedir. 1550 yılında Osmanlı piyade ve donanması 140.000 kişiden oluşurken Bu sayı Fransız ve İngiliz kuvvetlerinin toplamı kadardı. Oysa 1780 yılında Fransız ve İngiliz birliklerinin toplamı 450.000 kişiden oluşurken Osmanlı’da sayı değişmemişti. Çin ve Hindistan’ın dünya imalat üretimindeki payı 1800 yılında %50’lerde iken bu rakam 1900’de sadece %5’e düşmüştü. 

Köleciliğe olan yüksek tepkiden dolayı Fransa ve İngiltere’de köle sistemi kaldırılmış ama köle sahiplerine tazminat ödenmiştir. İngiltere’de ödenen tazminat o seneki İngiliz milli gelirinin %5’ine karşılık gelmiştir. ABD’de de kölelere savaş sonrası tazminat sözleri verilmiş ama bunlar yerine getirilmemiştir.

Fakat eşitsizliğin azalması doğrusal bir süreç değildir. Piketty, 19. yüzyıldaki kapitalist büyümenin büyük servet yoğunlaşmalarına yol açtığını ve yoksullukla beraber işçi sınıfının ortaya çıktığını anlatır. Buna rağmen bu dönem, sendikalaşma, evrensel eğitim, kadın hakları ve seçme-seçilme hakkı gibi devrim niteliğinde reformların da başlangıcıdır.

1820 yılında dünya nüfusunun %10’unun ilkokula erişim varken 2020 yılında genç nüfusun yarısının üniversiteye gitmesi bekleniyordu. Eşitliğin sağlanması için bir faktörün de nüfus olduğu belirtiliyor. Bu anlamda 21. yy da 11 milyar rakamına ulaşılacağı ama buradan daha öteye gidilmeyeceği düşünülüyor.

20. Yüzyıl: Büyük Eşitlik Yüzyılı

Piketty’ye göre 1914–1980 arası dönem, birçok açıdan tarihin en hızlı eşitlikçi ilerlemelerinin görüldüğü bir çağdır. Bunun üç temel nedeni vardır:

• İki dünya savaşı sonrası devletlerin yüksek vergiler, gelir politikaları ve sosyal refah sistemleri kurmaya mecbur kalması,
• Evrensel eğitim ve sağlık sistemlerinin yaygınlaşması,
• Emek hareketinin güçlenmesi ve demokratik temsilin genişlemesi.

Özellikle refah devleti, tarihsel olarak en büyük eşitlik üreticilerinden biri olarak görülür. Bu dönem, servet vergileri, yüksek gelir vergileri ve kamusal yatırımlar sayesinde daha dengeli bir ekonomik yapı yaratmıştır.

Oysa yüzyılın başında en zengin %10’un mülkün %85’ine sahip olduğu görülmektedir. Bu 2020 yılında Fransa’da %53 e kadar gerilemiştir. Orta gelir grubu da (en zengin %10 ile en yoksul %50 arasındaki %40’lık kısım) yüzyılın başında %15 pay alırken bugünlerde bu %40’lara çıkmıştır. Bunların yanında en yoksul kesimin aldığı pay iyileşse de %10’u geçememiştir. Gelir eşitsizliği ise her zaman mülkiyet eşitsizliğinden daha az seyretmiştir.

Yüz yılın başında Avrupa’daki mülkiyet yoğunluğu ABD’ye göre daha fazlaydı. Fakat gelinen son noktada Avrupa’da bu tersine dönmüştür.

1980 Sonrası: Neoliberalizm ve Eşitsizliğin Yeniden Artışı

Piketty, 1980’lerden itibaren dünya genelinde eşitsizliklerin yeniden hızlı şekilde arttığını belirtir. Bu artışın arkasında:

• Vergilerin azaltılması,
• Kamu yatırımlarının gerilemesi,
• Finansal serbestleşme,
• Küreselleşme süreçlerinin eşitsiz kazançlar yaratması

gibi faktörler olduğunu ifade eder.

Bu dönemde özellikle ABD ve İngiltere’de servet ve gelir eşitsizliği dramatik şekilde büyümüştür. Buna karşılık Kuzey Avrupa ülkeleri, güçlü sosyal politikalar sayesinde eşitsizliği daha sınırlı tutabilmiştir.

Diğer taraftan dünyada en fazla karbon salınımı yapan %1 kesimin %60’ı Kuzey Amerika’da yaşamaktadır. Fakat bunların salınımından en fazla etkilenecek olanlar salınımı en az olan ülkeler olacaktır. Bu nedenle Tim Jackson GSYF yerine ilerleme göstergesi olarak Küresel İlerleme Göstergesi (GPI) kullanılabilir diyor.

Eşitliğin Çok Boyutlu Hale Gelişi

Piketty, günümüzde eşitlik mücadelesinin yalnızca sınıfsal değil, aynı zamanda:

• Toplumsal cinsiyet eşitliği,
• Irksal adalet,
• Eğitimde fırsat eşitliği,
• Demokratik temsilin güçlendirilmesi,
• Küresel ölçekte vergi adaleti

gibi başlıklarda yürütüldüğünü vurgular. Ona göre eşitlik artık yalnızca ekonomik bir kavram değildir; toplumsal yaşamın bütün alanlarını kapsayan bir idealdir.

Örneğin eğitim seviyesi ebeveynlerin gelirleri ile doğru orantılıdır.

Piketty’nin Gelecek İçin Önerileri

Kitabın en önemli bölümlerinden biri, Piketty’nin geleceğe dönük eşitlikçi politika önerileridir. Yazar, daha adil bir dünyanın ancak aşağıdaki reformlarla mümkün olabileceğini savunur:

• Kademeli servet vergisi: Büyük servet yoğunlaşmalarını sınırlamak ve kamu hizmetlerini finanse etmek için gereklidir.
• Evrensel miras (her bireye başlangıç sermayesi): 25 yaşında tüm gençlere devlet tarafından belli bir sermaye verilmesi.
• Kamusal eğitim ve sağlıkta evrensellik: Eşit fırsatların temelidir.
• Demokratik katılımın genişletilmesi: Siyasi karar süreçlerine daha fazla yurttaşın katılması.
• Çalışanlara şirket yönetiminde temsil hakkı: Yönetim kurullarında emek temsilinin artırılması.
• Küresel vergi iş birliği: Çok uluslu şirketlerin ve ultra zenginlerin vergi optimizasyonuyla eşitsizlik yaratması engellenmelidir.

Piketty’nin genel yaklaşımı umutludur: Ona göre geçmişte eşitlik için atılan adımlar bugün de tekrarlanabilir, hatta daha ileri taşınabilir. İnsanlık, eşitliği artırma konusunda tarih boyunca önemli başarılar göstermiştir ve bu kazanımlar gelecekte daha radikal reformların yapılabileceğini düşündürür.