Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar

Bilindiği gibi ülkemiz özellikle ekonominin kayıt altına alınması noktasında önemli yol almayı başarmış fakat henüz gelinen nokta AB ülkeleri ile kıyaslanmayacak kadar yolun başında olduğumuzu göstermiştir. Bu konu elbette maliye bakanlığımızın bazı tedbirler almasını zorunlu kılmaktaydı. Maliye bakanlığı vergiyi tabana yayabilmek için yapılan tüm alışverişlerin izlenmesi gerektiğine inanmaktadır. Bu sebeple bu sene içerisinde yepyeni bir uygulama devreye alınıyor. Bunun adı Yazakasa POS sistemi. Bu sistemde öncelikle yeni nesil bir ödeme cihazı alınması gerekiyor. Bu cihaz aslında içinde bir mali bellek olan ve POS gibi çalışan bir yazarkasadır. Eskiden POSlar bankalar tarafından satın alınır ve işlemelere verilirdi ama şimdi bu sistemde nasıl yazarkasalar işletmeler tarafından alınıyorsa aynı o şekilde işletmelerin bunları temin etmesi isteniyor. İlk aşamada Mobil POSlar kaldırılıp yerlerine bu cihazların çalışması isteniyor. 2016 başında da tüm sabit POSlar da bu akıbete uğrayacaklar.

Küçük işletmelerin belki birçoğunun son zamanlarda haberi olmaya başladı ama bu senenin başından beridir yukarıdaki sistemle ilgili hummalı bir çalışma süre gelmekteydi. Maliye, Bankalar, POS üreticileri, Bankalararası Kart Merkezi ve Yazarkasa özelliğine sahip yeni nesil Ödeme Kaydedici Cihaz (ÖKC) üreticileri bu çalışmanın aktörleri konumundaydı. Son 1-2 ay öncesine kadar hiç kimse işin rengini, boyutlarını, ne getirip ne götürdüğünü, kime ne maliyet çıkacağını tam olarak bilmiyordu. Öyle bir muamma vardı ki işletmeler ve bankalar ne yapacaklarını şaşırmışlardı. Şimdilerde ise işin rengi ortaya çıkmış ve bir çok bilinmeyen de netleşmiş gibi görünmektedir.

Olayın taraflarına bakıldığında;

-          Maliye; çıkarılan tebliğler ile işletmelerin yeni nesil yazar kasa POS almalarını teşvik etti. Sene başında yürürlükte olan tebliğe göre son tarih olarak verilen 1 temmuz 2013 tarihinde 3100 sayılı ÖDEME KAYDEDİCİ CİHAZ KULLANIM MECBURİYETİ HAKKINDA KANUN kapsamına giren tüm mükelleflerin bu sisteme dahil olacakları, satışlarında Mobil POS kullanan işletmelerin bu tarihten sabit POS kullanan işletmelerin ise 1.1.2006 tarihinden itibaren bu sisteme geçmeleri gerektiği ifade edilmişti. Haziranın ortasında çıkan tebliğe göre de işletmeler için yukarıdaki tarihlerin geçeri olduğu fakat ilgili ÖKC lerin faturasının alınmasından itibaren 90 gün içinde Maliye'ye kaydettirilebileceği ifade edilmişti. Böylece 15 gün olan kaydettirme süresi 90 güne çıkartıldı. 28 Haziran da yürürlüğe giren ve herkes tarafından beklenen yeni bir tebliğe göre de 1 Temmuz 2013 tarihi 1 Ekim 2013 olarak güncellendi.

-          ÖKC üreticileri: Aslında ülkemizde bir çok yazarkasa üreticisi olmasına rağmen 29 Haziran tarihi itibari ile sadece 1 üreticinin maliye sertifikasyonunu geçtiği görülüyor. 1 firmanın daha geçtiği ama listede yer almadığı, yakında yer alacağı konuşuluyor. http://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/Yararli_Bilgiler/yeninesilOKC.pdf adresinde bunları listesi mevcuttur. Maliye'nin en fazla eleştirildiği nokta olan tek bir firma ile bu işe başlamanın fırsat eşitliğine aykırı olması durumundan olsa gerek 1 temmuz olan tarih 3 ay ertelendi. Bu da işletmeleri oldukça rahatlatmıştır.

-          Bankalar: Bankalar bu konuda 2 farklı yol izlediler. Birinci yol BKM (bankalararası kart merkezi) ile ortak çalışma gerçekleştirmekti. Neredeyse tüm bankalar bu yolu izlemeyi stratejilerinde 1. Önceliğe koymuşlardı. Sadece sertifikasyondan ilk geçen ÖKC ile birlikte uzun süredir reklamlara çıkan banka bunu yapmamıştı. Bankaların diğer bir stratejisi ise sertifikasyondan geçme ihtimali olan veya hali hazırda geçmiş olan ÖKC ler ile ortak çalışıp bir nevi kendi ödeme sistemlerini kurmaktı. Bunun için de bir çok bankanın değişik ÖKC firmaları ile anlaştığına dair duyumlar aldık.

-          BKM: Bankalararası Kart Merkezi ise kendisi ile çalışacak olan ÖKC lerde koşacak bir yazılım yaptı ve bugünlerde bu sonuçlanacak. Böylece BKM ve maliye sertifikasyonundan geçmiş cihazlarda BKM yazılımı koşacak ve bir nevi ortak POS olacak.

İşte bu ortamda işletmelerin kafaları karışmış durumdadır. Bu konuda kendilerine önerilerimiz aşağıdaki gibi olacaktır:

1-      Öncelikle eğer faaliyetiniz dışarıda kapıdan satış yapmayı gerektirmeyecek bir faaliyet ise hemen mobil posunuzdan vazgeçip Bankanından bir sabit POS isteyin. Böylece 2.5 sene kazanırsınız.

2-      Eğer faaliyetlerinizde mobil POS kullanmak zorunda iseniz artık 3 ay vaktiniz var. Yukarıda belirttiğim linkte yer alan firmaları 1-2 ay takip edin. Bunlar ile görüşüp hangisinin maliyeti en düşük ise bir tanesini alabilirsiniz. Fakat bu aldığınız ÖKC ya bir banka ile özel bir çalışma içinde olmalı ya da BKM tarafından desteklenmeli.

3-      Yukarıda belirttiğim gibi yeni nesil ÖKC almak zorunda iseniz öncelikle bankanıza başvurup kendilerinin uygun ödeme seçenekleri olup olmadığını kendilerinin anlaşmalı olduğu bir ÖKC firmasının mevcut olup olmadığını sorun. Bankanızdan vade farksız ödeme seçeneklerini öğrenin ve 36 aya kadar bankaların vade yapabildiğini unutmayın.

Yeni uygulamanın ülkemize ve işletmelerimize hayırlı olmasını dilerim.

A Quick Glance to Turkish Card Market

Turkey has been know as one of the most important emerging countries in the world for long years. this is not only because of the population but also for its young generation who are very interested in new technologies and new banking operations. It is known that Turkish market has around 28 million people who are using banking services and there is an estimation of 6 million more to penetrate into this sector in 2-3 years time. There are about 2.4 cards per person including all cards (debit and credit cards all together). However this figure was 2.7 previously and dropped to 2.4 due to the new legal obligations took place in the last 4-5 years. Furthermore, there are about 1.9 million POS machines in Turkey which is known about one of the biggest amount in the world. This means that Turkey is also in the first places in POS/person ratio. Moreover, for each POS there are almost 28 credit cards in place in the country.

The retention and the loyalties of the customers are given very much importance in Turkey. The perception of the consumers for the gold and the platinium cards are still very high and there are many campaigns or applications regarding the retention of the existing loyal and HNWI customers in Turkey. It is known that gold and above cards are 25% of all number of credit cards in Turkey. There are many value propositons through these cards which are in example lounge services, insurances, check ups and so on. The international credit card volumes has been increasing due to the new happenings in the market. The international travels have been increasing which results with more international expenditures through credit cards.

When we come to the business card side, the transaction amounts and the number of cards have been steadily increasing due to the new approach of the government to the tax issues. Now, the merchants are more watched and seriously inspected so they give more importance to the tax payments. Moreover, the cheque transactions are getting lower due to the new act passed 1 year ago which forced the merchants to accept more credit cards rather than the cheques.

There is a new aspect in the developments in the card sector which is the big increase in the payments through debit cards. Debit cards with no funding cost and with high exchange commission earned by the issuer bank have been promoted by the banks to their consumers to be used in the purchases. However, despite the big growth in the purchases of the debit cards by volume and by number, their market share is only 5% where the big portion is still earned by the credit cards by 81%. However, in the cash transactions the market share of debit cards is more than 90%.

Türkiye'deki Bankaların POS ve Kredi Kartları Açısından Sınıflandırılması

Bu yazımızda Türk bankacılık sektöründe yer alan bankaların 2013 yılı başındaki Pos adedi, kredi kartı adedi, işlem adedi ve işlem cirosu ele alınarak bir sınıflama yapılması amaçlanmıştır. 20 mevduat ve 4 katılım bankasının verileri aşağıdadır.

BANKALAR	POS SAYISI	KREDİ KARTI SAYISI	İŞLEM ADEDİ	İŞLEM CİROSU
T.C.ZİRAAT BANKASI A.Ş.	129,698	3,425,115	9,501,071	862,315,484 TL
T.HALK BANKASI A.Ş.	95,567	2,447,104	5,457,356	680,592,520 TL
T.VAKIFLAR BANKASI T.A.O.	107,630	2,786,781	10,396,811	1,297,985,885 TL
TÜRK EKONOMİ BANKASI	118,694	1,794,972	5,030,889	834,372,053 TL
AKBANK T.A.Ş.	204,111	5,841,799	27,036,643	5,306,197,137 TL
ŞEKERBANK T.A.Ş.	11,236	190,568	558,092	76,454,107 TL
T.GARANTİ BANKASI A.Ş.	381,734	9,082,385	40,508,256	5,459,970,144 TL
T.İŞ BANKASI A.Ş.	252,779	5,959,092	32,332,241	4,079,786,468 TL
YAPI VE KREDİ BANKASI A.Ş.	329,130	9,365,871	33,747,534	5,515,173,176 TL
CITIBANK A.Ş.	1,781	554,331	1,435,243	335,335,156 TL
TURKISH BANK A.Ş.	-	10,253	21,277	2,543,955 TL
ING BANK A.Ş.	7,688	907,794	2,939,513	369,138,283 TL
FİBABANKA A.Ş.	-	586	968	233,357 TL
TURKLAND BANK A.Ş.	-	-	43,691	9,144,552 TL
FİNANSBANK A.Ş.	182,694	5,239,491	16,602,546	3,291,864,338 TL
HSBC BANK A.Ş.	47,103	2,267,499	8,318,402	1,634,532,649 TL
ALTERNATİFBANK A.Ş.	-	10,059	22,718	4,127,104 TL
BURGAN BANK A.Ş.	1,003	7,705	23,201	8,191,130 TL
DENİZBANK A.Ş.	-	-	2,453,976	457,117,212 TL
ANADOLUBANK A.Ş.	5,230	62,283	150,171	45,399,161 TL
ALBARAKA TÜRK	-	127,550	259,515	84,771,960 TL
KUVEYT TÜRK	19,353	108,686	293,499	91,213,757 TL
T. FİNANS	23,023	322,548	718,194	128,718,864 TL
ASYA KATILIM	90,745	2,027,123	5,479,177	699,899,904 TL

Bu noktada kredi kartına ait veriler (kart adedi, işlem adedi, işlem cirosu) ve POS adedi (acquirer tarafta pazara hakimiyet için veri teşkil eder) göre bankalar incelenmiş ve SPSS te kümeleme analizi ile gruplama yapılmıştır. Bu analizde parametre olarak bankaların 5 gruba ayrılması istenmiştir. SPSS te çıkan sonuçlara göre bankaların grupları aşağıdaki şekilde oluşmuştur.

Bankalar	Küme Üyeliği	Bankalar	Küme Üyeliği
7:T.GARANTİ	1	6:ŞEKERBANK T.A.Ş.	5
9:YAPI VE KREDİ	1	10:CITIBANK A.Ş.	5
5:AKBANK T.A.Ş.	2	11:TURKISH BANK A.Ş.	5
8:T.İŞ BANKASI A.Ş.	2	12:ING BANK A.Ş.	5
15:FİNANSBANK A.Ş.	3	13:FİBABANKA A.Ş.	5
T.C.ZİRAAT BANKASI	4	14:TURKLAND BANK A.Ş.	5
2:T.HALK BANKASI A.Ş.	4	17:ALTERNATİFBANK A.Ş.	5
3:T.VAKIFLAR BANKASI	4	18:BURGAN BANK A.Ş.	5
4:TÜRK EKONOMİ	4	19:DENİZBANK A.Ş.	5
16:HSBC BANK A.Ş.	4	20:ANADOLUBANK A.Ş.	5
24:ASYA KATILIM.	4	21:ALBARAKA TÜRK	5
		22:KUVEYT TÜRK	5
		23:T. FİNANS	5

Bankaların kümelenmesi ile alakalı olarak görsel SPSS sonucu da aşağıdadır. Görüldüğü gibi yukarıda bahsedilen kümeleme aşağıdaki grafikten de teyit edilebilmektedir. Buna göre sektörün iki büyük markasına sahip bankaları ilk grubu, diğer iki markasına sahip bankalar da ikinci grubu oluşturmaktadır. Finansbank’ın son yıllardaki atağı ile tek başına alttaki gruptan ayrıştığı görülmektedir. Burada dikkat çeken bir nokta da Denizbank’ın en alt grupta çıkmasıdır. Bunun nedeni POS ve üye iş yeri altyapısında Garanti Bankası ile anlaşmaya gittiği için sıfır görünen POS sayısıdır.   

Çalışmayı özetlediğimizde, ödeme sistemlerinde ana veriler olarak aldığımız kredi kartı ve POS verileri incelendiğinde sektördeki en büyük sadakat marka sahibi bankaların (bonus, World, axess, maxımum) ilk iki grubu oluşturduğu görülmektedir. Finansbank’ın son yıllarda yaptığı atak ile kendi başına bir grup olarak ilk 4 bankadan sonra ayrıştığı görülmektedir.

Yazan: Kübra Baz