6 Mart 2013 Çarşamba

Franchising Türleri Nelerdir?

Franchising uygulamaları, tarafların konumlarına ve franchising sisteminin içeriklerine göre iki grupta ele alınmaktadır. Buna göre:

§  Uygulandığı ülkeye veya
§  İşlemlerin içerikleri ve niteliklerine göre

Sınıflandırma yapılabilmektedir.

Uygulandığı ülkeye göre yapılan franchising de kendi içerisinde aşağıdaki gibi ikiye ayrılmaktadır. Bu ayrımdan aşağıda bahsedilmiştir:

§  Ulusal Franchising: Franchising sözleşmesi bir ülke sınırları içerisinde, şehirler ya da bölgeler arasında yapılıyorsa buna ulusal franchising denmektedir.

§  Uluslararası Franchising: Sözleşme iki ayrı ülke arasında yapılıyorsa  bu durumda uluslararası franchising olarak adlandırılmaktadır.

Sistemin içerikleri ve niteliklerine göre yapılan sınıflandırma da aşağıdaki şekilde olmaktadır:

§  Ürün ve Marka Franchisingi: Bu franchising türü satış ilişkisi çerçevesinde satıcı firmanın, kendini üretici firma ile özdeşleştirmeye çalışmasını kapsamaktadır. Bu tür franchising esas olarak belirli bir marka ya da ticari unvanın kullanılmasını içermektedir. Ayrıca imtiyazı veren firma karşı taraf üzerinde sevk ve idare dahil, geniş ve sürekli bir denetim hakkına sahip olmaktadır. Otomobil ve kamyon satıcıları, benzin istasyonları, alkolsüz içki üreticileri bu tür franchisingin en tipik örneklerini oluşturmaktadır.[1]

§  İşletme Sistemi Franchisingi: Burada franchisee ve franchisor arasında sadece ürün, servis ve marka alanında değil, bir bütün olarak işletme sistemi içerisinde pazarlama ve üretimle ilgili tüm faaliyetleri de içeren bir işbirliği yapılmaktadır. Daha basit bir anlatımla, bu tür franchising ‘akıl satmak’ olarak tanımlanabilir. Oteller, restoranlar, perakende satış mağazaları, kiralama ve danışmanlık hizmetleri bu sınıflandırma içerisinde yer almaktadır.[2] İşletme sistemi franchising'i diyebileceğimiz “Business Format Franchising” sözleşmesinde yer alan dört temel unsur ise sırasıyla; Franchisor sahip olduğu belirli bir ismin veya markanın kullanılması için franchiseeye izin vermekte, franchisee üzerinde sözleşme süresince devam eden bir denetim söz konusu olmakta, yine sözleşme boyunca franchisor, franchiseeye belirli yardım ve hizmetlerde bulunmakta ve bu imtiyaza karşılık bedelin ödeme şekli olan royaltynin miktarı periyodik ödemeler şeklinde tespit edilmektedir.[3]

Franchising türlerine değindikten sonra şimdi de hukuksal boyutundan bahsedilecektir.

 Franchisingin Hukuksal Boyutu

Hukusal boyutun anlatılmasından önce tarafların yükümlülüklerine değinmekte yarar bulunmaktadır. Buna göre, hem franchisorun hem de franchisee nin bazı yükümlülükleri bulunmaktadır. Yukarıdaki bölümlerde her iki tarafın avantajlarında geçen bazı hususların sağlanmasından taraflar birbirlerine karşı sorumlu bulunmaktadırlar. Bu durumda franchiseenin aşağıdaki yükümlülükleri bulunmaktadır:[4]

§  Franchise işletmesinin gelişmesi ve franchise sisteminin ortak kimliği ve saygınlığının korunması için azami gayreti göstermelidir.

§  Franchisorun verimli yönetimi için, Franchisee performansının ve mali durumunun belirlenmesini kolaylaştıracak işletme bilgilerini vermelidir.

§  Franchisorun talebi üzerine Franchisorun ve/veya temsilcinin franchiseenin işletme kayıtlarında makul zamanlarda çalışmasına izin verilmelidir.

Bunun yanında franchisorun da aşağıdaki şartları yerine getirmesi gerekmektedir:[5]

§  Bir iş sistemini franchise zinciri haline getirmeden önce, makul bir süre boyunca ve en azından bir örnek işletmede başarıyla yürütmelidir.

§  Zincirin isim, marka ve diğer ayırt edici özelliklerin sahibi olmalı veya yasal olarak kullanım hakkına sahip olmalıdır.

§  Anlaşma süresince bireysel franchiseeye başlangıçtaki eğitimi ve sürekli ticari veya teknik desteği verebilmelidir.

Yukarıda belirtilen şartların yerine getirilmesi için gerekli en önemli alt yapılardan bir tanesi franchising sözleşmesidir. Franchisor tarafından yaratılan ve geliştirilen mal ve hizmetlerin pazarlanmasını kapsayan bir çeşit pazarlama anlayışı çerçevesinde, franchisor, franchisee işletmelerini kendi sistemine üye yapmayı ve bu işletmeleri sürekli olarak maddi ve manevi açıdan desteklemeyi borçlanırken; franchisee, franchisor un talimatlarına göre mal ve hizmet sürümünü sağlama ve desteklemeyi ve satışlardan bağımsız, periyodik olarak belli bir miktar parayı ödemeyi üstlendiğini gösteren sözleşmeye Franchise sözleşmesi denmektedir.[6] Bu sözleşme Franchisor'ın sınai ve fikri mülkiyet haklarını koruma ve ortak kimliği ve saygınlığı sürdürme konusunda franchise zinciri mensuplarının çıkarlarını yansıtmalıdır. Belirtilen sözleşmede mutlaka yer alması gereken önemli konular şunlardır:[7]

§  Franchisora tanınan haklar.

§  Franchiseeye tanınan haklar.

§  Franchiseeye sunulacak olan mal ve hizmetler.

§  Franchisorun yükümlülükleri.

§  Franchiseenin yükümlülükleri.

§  Franchiseenin yapacağı ödemelerin şartları.

§  Franchiseenin ilk yatırımını çıkartmasına yetecek uzunlukta olması gereken anlaşma süresi.

§  Anlaşmanın yenilenme şartları.

§  Franchiseenin franchise işini devir ve satışına hak tanıyan şartlar ve Franchisorun olası ilk alım hakkı.

§  Franchiseenin Franchisorun ayırtedici işaret, ticari ad, ticari marka, hizmet markası, dükkan tabelaları, logo ve diğer ayırtedici belirtilerini kullanma şartları.

§  Franchisorun franchise sistemini değişen yönlere uydurabilme hakkı.

§  Anlaşmanın sona ermesinin şartları.

§  Anlaşmanın sona ermesinin akabinde franchisora veya başka kişilere ait maddi ve gayrimaddi şeylerin teslim şartları.

Yapılan franchising sözleşmelerini, borçlar yasamızda yer alan satış, kira, vekalet, hizmet, hasılat hükümleri ile ticaret yasamızda yer alan acentalık müessesesinin bir karışımı olarak düşünülebilir. Ancak bu sayılan sözleşme tiplerinin herhangi birine de gerçek anlamda uyduğu da söylenememektedir. Diğer bir anlatımla “Franchising Sözleşmesi” kendisine özgü yapısı olan bir sözleşme tipidir.
 
Franchising faaliyetlerinin hukuki boyutuna baktığımızda da başlangıçta ülkemizde franchising konusundaki hukuki düzenlemeler mevcut genel kanunlar çerçevesinde yürütülmekte olduğunu fakat sonradan Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği kapsamında gerekli mevzuat uyumu gerçekleştirilerek, 13.12.1994 tarihinde ‘Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’ ve bu kanun uyarınca 1998 yılında Rekabet Kurulu tarafından çıkarılan ‘Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ ile daha kapsamlı düzenlemelerin yapıldığını söylemek mümkündür.


[1] Kobifinans, “Franchising Nedir?”, http://www.kobifinans.com.tr/icerik.php?Article=9405&Where=danisma_merkezi&Category=021201
[2] Kobifinans, “Franchising Nedir?”, http://www.kobifinans.com.tr/icerik.php?Article=9405&Where=danisma_merkezi&Category=021201
[3] Kobibilgi, “Franchising Türleri”, http://www.kobibilgi.com/dosya_franch2.asp
[4] UFRAD, “Bireysel Franchisee'nin yükümlülükleri nelerdir”, http://www.ufrad.org.tr/tr/10sorudafranchise.asp#soru8
[5] UFRAD, “Franchisor' ın Yükümlülükleri Nelerdir”, http://www.ufrad.org.tr/tr/10sorudafranchise.asp#soru8
[6] Bülent S. Akpunar, “Franchising Sözleşmesi” http://www.turkhukuksitesi.com/makale_69.htm
[7] Girişim.net, “Franchising Nedir?”, http://girisim.net/franchising/franchisingnedir.htm

Franchisee ve Franchisor için Franchisingin Avantajları


Franchising sisteminin avantajlarından bahsetmek gerekirse bunu iki ayrı başlık altında incelemenin gerekli olduğu düşünülmüştür. Bu başlıklar:
§  Franchisee için avantajlar
§  Franchisor için avantajlar
 
Franchisee için Avantajlar
Avantajların incelenmesine öncelikle Franchise alıcısı yani franchisee açısından bakmamız durumunda aşağıdaki unsurların varlığı görülebilecektir:
§  Franchisee işe, kurulu bir ticari isim ve işletme imajı, kanıtlanmış bir mal ve hizmet ve franchise vericisi tarafından kurulmuş olan iyi isim karları gibi avantajlar ile başlar.
§  Franchiseenin genellikle çalışacağı sektörde veya kendi işinde bir ön tecrübeye sahip olması gerekmez. Çünkü tüm eğitim ve yönetim yardımını tam olarak franchisordan alır.
§  Franchisorun kurduğu sisteminin bir parçası olmak franchiseenin başarı şansını arttırır.
§  Franchisee diğer işletmelere göre bankalardan daha kolay kredi bulur ve satıcılara daha uzun vadeli ve kolay borçlanır.
§  Franchisee genellikle aynı franchising ağı içerisinde bulunan diğer franchiseeler ile rekabetten kendisini koruyan çeşitli önlemlerden yararlanır.
§  Franchisor franchiseeye bir çok açıdan yardımcı olur ve destek verir.
§  Başlangıç masrafları normal bir şekilde iş kurmaya göre daha azdır.
§  Franchisorun ülke çapında yaptığı reklamlardan yararlanır ve ücretsiz reklam yapma olanağına kavuşur.
§  Franchisor her zaman kendi sistemini geliştirmeye çalışmaktadır. Fakat franchisee bu tür maliyetlere katılmak zorunda değildir.
§  Marka ile birlikte ulusal veya uluslararası standarda ve kaliteye sahip olur.
§  Tanınmış markalara sürekli müşteri ve iş yapma imkanı sağlanır.
§  Franchisor franchiseeye eğitim hizmetleri ve uzman personel desteği sağlar.
§  Kaliteli personel bulma, işe alma ve yerleştirme konularında franchisorun tekniklerinden yararlanabilir.
§  Mali, ticari, ve personel konularında sağlanan destekle, teknik işlevlere ağırlık verilip başarı şansı arttırılabilir.
§  Franchisor ile ortak hareket edilerek küçük işletmelerin karşılaşacakları risk ve işletmecilik sorunları minimize edilir.
§  Franchisorun mali ve hukuk danışmanlarından yararlanabilir.
§  İşletmenin kuruluş aşamasında ve kuruluş yerinin seçiminde bilimsel tekniklerin kullanılması mümkün olur.
§  Kuruluş aşamasında leasing gibi kaynaklardan finansal destek sağlanması mümkün olur.
 
Yukarıda anlatıldığı gibi bu tür avantajlar sayesinde Franchising sistemi, girişimcinin yalnızlığını ortadan kaldırarak, kendi işini kurmanın getirdiği riskleri azaltır. Bu sebeple yeni bir girişime göre riski oldukça düşük olan bir sistem olduğu rahatlıkla söylenebilir.
 
Franchise Alıcısı için Avantajlar
Franchising sistemine tekrar baktığımızda Franchiseenin elde etmiş olduğu avantajların yanında Franchisorun da önemli kazanımlarının olduğunu ifade edebiliriz. Bu avantajlara aşağıda değinilmiştir:
§  Her franchisee kendi mağazasının açılışı ve devamı için gerekli parayı kendi temin ettiğinden, franchisor çok hızlı bir dağıtım ağı oluşumunu borçlanmadan ya da ilave finans gerekmeden sağlamış olur.
§  Franchisee kendi işlerinin sahibi oldukları ve bu nedenle de bir parasal yatırım yaptıkları için, bir maaşlı yöneticiye nazaran daha fazla motive edilmişlerdir. Bu da satışları ve karlılığı olumlu olarak etkileyecektir.
§  Franchisorlar bu sistemle birlikte risklerini yaymayı başarmaktadırlar.
§  Franchisor franchise verilmiş olan işletmelerin günlük yönetim problemleri ile uğraşmamaktadır.
§  Franchisorun rekabet şansı artmaktadır. Çok yaygın bir dağıtım ağına sahip olduğu için rekabet şansı ve pazarlık gücü bulunmaktadır.
§  Franchisee sahiplerinin sektörde kalma süresi ücretli yöneticilere göre çok daha fazladır. Bu da istikrar açısından oldukça önemlidir.
§  Franchisee yöneticisi bölgesel pazarı merkezin tayin edeceği birinden daha iyi bilmektedir.
 
Görüldüğü gibi franchisee yanında franchisor da önemli avantajlarla sahiptir. Oldukça düşük miktarda yapılan yatırımlar ile çok yaygın bir dağıtım kanalına sahip olma olanağını ellerinde tutmaktadırlar.

Franchising'in Tarihçesi


Franchising’in tarihsel gelişimi incelendiğinde M.Ö. 200 lü yıllara kadar gidilebilmektedir. Ancak yapılan işlemler nitelik itibari ile franchising ile benzerlik gösterse de o tarihte farklı şekillerde adlandırılmaktaydılar. Bu zamanlarda gerçekleştirilen ilgili işlemler günümüz franchisingine bir temel teşkil etmesi açısından önemli görülmektedir. Tarihsel gelişimine bakıldığında her ne kadar ana vatanının ABD olduğu ifade edilse de yukarıda belirtilen yıllarda Çin’de, 1600’lü yıllarda ise İngiltere’de franchising uygulamalarına rastlanmıştır.[1]


ABD’deki gelişimi 1800’lü yıllarda gerçekleşen Franchising, ABD iç savaşının ardından, 1863 yılında Singer Dikiş Makinaları şirketinin, finansal açıdan bağımsız olan işletmeleri birleştiren bir dağıtım sistemi kurması ile kendini göstermiştir. Franchising sisteminin en güçlü tanımını 1888’de General Motors ve 1902’de ilaç sektöründen Recall yapmıştır. Daha sonra araba üreticileri, Pepsi-Cola, Coca Cola Seven Up gibi alkolsüz içecek firmaları, benzin istasyonları ve çeşitli perakende satış mağazaları sisteme katılmışlardır.[2]

Yukarıda anlatıldığı gibi doğan franchising düşüncesini günümüzde 60 iş kolu uygulamaktadır. Bunlar arasında, otomobil kiralama, otomobil servis ürünleri, iş yardım servisleri, iş araçları, giyim ve ayakkabı, yapı dekorasyon, bilgisayar, kozmetik, perakende şatış mağazaları, eğitim, yiyecek, sağlık ürünleri, ev aletleri, kuru temizleme, fast-food, otelcilik ve lokanta gibi sektörler bulunmaktadır.[3]

Yukarıda gösterilen bu gelişimin arkasında bazı temel nedenlerin yattığı ifade edilebilir. Bu nedenler:
§  Büyük işletmelerin denetlemede güçlük çekecekleri sayıda bölgesel yatırımlara girmek istememeleri,
§  Yatırım maliyetlerinin yüksek olması,
§  Malların kalitesine, firma ismine ve üretim standartlarına zarar getirmeden ve sermayelerini kullanmadan piyasa paylarını arttırmak ve tekelci güç oluşturmak istemeleri,
§  Franchising alıcılarının hazır bir piyasaya büyük bir sermaye yatırımı yapmadan girme olanağını elde etmeleri.
 Gelinen son noktada ise aşağıdaki verilerin manidar olduğu ifade edilebilmektedir:
§  ABD’de yapılan tüm bireysel satışların %42’si franchising ile gerçekleştirilmektedir.
§  Bu sektörde 8.5 Milyondan fazla Amerikalı çalışmaktadır.
§  Bu sektörde %5’ten daha az işletme kapanmaktadır.
§  Franchising yapmayan işletmelerin %62 si ilk beş yılda kapanmaktadır.
§  Her 12 işletmeden 1 tanesi franchising yapmaktadır.
§  Her 8 dakikada bir franchising işletmesi açılmaktadır.
Franchisingin ülkemizdeki gelişimine değindiğimizde de asıl gelişimin 1980 sonrasında yaşandığını ifade edebiliriz. Bunun sebebi yaşanan finansal liberalleşme ile yabancı yatırımların ülkemize gelmeye başlaması olarak gösterilebilir. Türkiye’de ilk yerli franchising uygulaması 1985 yılında TURYAP ile başlamıştır. Türkiye’de ilk yabancı franchising uygulaması ise Dünya’nın en büyük Franchise vericilerinden biri olan Mc. Donalds ile 1986 yılında başlamıştır. Franchising sisteminin yaygınlaşması sonucunda, bu sistemin gelişmesi, sağlıklı bir şekilde yerleşmesi ve yürütülmesi, sisteme güven duyulmasının sağlanması amacıyla 1991 yılında Ulusal Franchising Derneği (UFRAD) kurulmuştur.[4]

Franchise vererek Türkiye pazarına ilk giren firmalar; McDonald’s, Pizza-Hut, Wendy’s ve Kentucky Fried Chicken gibi dünyaca ünlü fast food zincirleri olmuştur. Türkiye’ye fast-food ile giren ve özellikle hizmet sektöründe büyük ilgi ile karşılaşan franchising, özellikle son yıllarda çok hızlı bir biçimde yaygınlaşmaya başlamıştır.[5]



[1] Macide Soğur, İşletme Sistemi Olarak Franchising, İstanbul, DER, 1993, s. 67.
[2] Toplu Konut A.Ş., “Franchising Tarihi”, http://www.toplukonutfranchising.com/franchisingtarihi.htm
[3] UFRAD, “Franchising Nedir?”, http://www.ufrad.org.tr/tr/10sorudafranchise.asp
[4] Rüknettin Kumkale, “Franchising”, http://www.alomaliye.com/subat_06/ruknettin_kumkale_franchising.htm
[5] Kobifinans, “Franchising Nedir?”, http://www.kobifinans.com.tr/bilgi_merkezi/021201/9404

Franchising Nedir?


Franchising kavramının tam olarak ne anlama geldiğinden bahsetmeden önce bu kavramın dilimize yabancı bir sözcük olduğunu ifade etmek gerekmektedir. Dilimizde tek bir kelime ile ifade edilmek istenirse imtiyaz olarak tanımlanabilecek olan Franchise kelimesi esasen İngilizce bir kelimedir.[1] Cambridge Sözlüğünün internet sayfasında da bu sözcüğün anlamının “işletmenin adını kullanarak belli bir bölge veya ülkede o işletmeye ait olan malları satmak”[2] olduğu görülmektedir. Aynı sözlükte franchising için de “franchise faaliyeti” olduğu ifade edilmiştir.[3]

Bu genel tanımlamaların ardından şimdi de ilgili terimin bir işletme sistemi olarak ne anlama geldiğinden bahsedilmesinde yarar bulunmaktadır. Buna göre franchising, “ticari anlamda büyük rekabet gücü ve pazar payı olan kendini ispat etmiş bir markanın desteği ve güvencesi tarafından, aynı sektördeki birbirinin benzeri firmalara mal ve hizmet dağılımına yönelik olarak belli bir bedel karşılığında sunulan destekler ve hizmetler bütünüdür” şeklinde tanımlanabilecektir.[4] Başka bir tanımda da “‘hak sahibine verilen para karşılığında belirli sınai hakları ticari alanda kullanma izni”[5] olarak geçmektedir. Bir de tebliğde nasıl tanımlandığına bakıldığında “son kullanıcılara malların yeniden satılması veya hizmetlerin sunumu için kullanılacak olan markalar, ticaret unvanları, mağaza işaretleri, faydalı modeller, tasarımlar, telif hakları, know how veya patentlere ilişkin fikri veya sınai mülkiyet haklarından oluşan bir sistemi ifade eder”[6] denmektedir. Bu geniş tanımlardan da anlaşıldığı gibi bir franchising faaliyeti çerçevesinde aşağıdaki unsurlardan bahsedilebilecektir:

§  Franchising belli piyasa üstünlükleri olan bir işletmenin kendi rızası ile ve belli bir bedel karşılığında destek veya hizmet sağlamasıdır.

§  Bu mutlaka bir sözleşme kapsamında yapılmalıdır.

§  Genellikle benzer sektörlerdeki firmalara yönelik verilen desteklerdir.

§  Franchising faaliyetinden istifade eden işletmenin ana işletmenin prensiplerine uygun hareket etmesi gerekir.

Bu kavramla birlikte ortaya çıkan diğer kavramlarında açıklanması gerekmektedir. Bu kavramlar ve tanımlamalarına aşağıda değinilmiştir:[7]

§  Franchisor: Bir ürüne, hizmete veya bilgi birikimine, bunlara ait kalitesi kanıtlanmış ve başarılı bir markaya/isme sahip olup da, bunların satış dağıtım veya işletme hakkını belirli bir bedel karşılığı veren taraf anlamına gelmektedir.

§  Franchisee: Doğrudan veya dolaylı bir malı bedel karşılığında franchisorun ticari adını/markasını, know-how'ını, iş görme ve teknik yöntemlerini, sistemini ve diğer sınai/fikri mülkiyet haklarının kullanımını üstlenen taraf demektir.

§  Franchisee Fee: Franchiseenin, isim, marka veya sistemi kullanma hakkı karşılığında franchisora ödediği başlangıç bedeli anlamına gelmektedir.

§  Royalty: Yıllık ciro ve kardan, anlaşmada belirlenen oranlarda yüzde olarak ödenen, bir lisans veya ticari marka sahibinin sahip olduğu hakları bir başkasına devretmesi karşılığında aldığı bedel demektir.

Franchising’in en önemli tarafı imtiyaz hakkını veren tarafın işin yönetim ve organizasyonu konusunda know-how yani bilgi ve destek sağlıyor olmasıdır. Bu bilgi elbette çok değerli bir bilgidir. Bunun sebebi franchisorun yıllarca süren bir çalışmalar sonucunda ve büyük miktarlarda maliyetlere katlanarak bu bilgi birikimini veya üretim modellerini geliştirmiş olmasıdır. İşte bu noktada fikri hakların bu kavramdan farklarına da değinmekte fayda bulunmaktadır. Bu sebeple fikri haklar aşağıda tanımlanmıştır

§  Lisans: Tescilli olan yada tescil başvurusu yapılan marka, patent, faydalı model yada endüstriyel tasarımların kullanma hakkının belirli bir süre için başka bir şahsa yada firmaya kiralanması işlemi lisans olarak tanımlanabilir.[8]

§  Marka: Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla, kişi adları dahil, özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar olabileceği gibi; malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaret[9] anlamına gelmektedir.

§  Patent: Türkiye’de ve dünyada yeni olan, sanayiye uygulanabilen ve tekniğin bilinen durumunun aşılması kriterine uygun olan buluşların sahiplerine, belirli bir süre (20 yıl) bu buluş konusu ürünü üretme ve pazarlama hakkının tanınmasıdır.[10]

 
Görüldüğü gibi fikri mülkiyete konu olan yukarıdaki haklar ile franchising kavramı arasında bazı yakınlıklar bulunmaktadır. Franchising her ne kadar patent veya marka olarak tanımlanamayacak olsa da lisans sözleşmesi kavramına yakınlıklar barındırmaktadır. Çünkü lisans kavramındaki gibi evvelce elde edilmiş olan bir bilginin veya uygulama biçiminin belli bir süre için kiralanması söz konusudur. Fakat bu kiralama sadece bir işletmeye değil bir ülkeden birçok işletmeye yapılabilecektir.

Franchising kavramı fikri haklar ile olan ilişkisinin yanında acentalık kavramı ile de karıştırılabilmektedir. Bu sebeple acenta kavramın açıklamalarını yapmak istersek “ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tabi bir sıfat olmaksızın bir mukaveleye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimi bir surette ticari bir işletmeyi ilgilendiren akitlerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimseye”[11] verilen isim olarak tanımlayabiliriz. Bu tanımdan da anlaşılabildiği gibi acenta tüm faaliyetlerini ana firmaya adamış bir şube gibi çalışan ve faaliyetlerin tamamından ana firmaya karşı sorumlu olan işletme anlamına gelmektedir. Buna örnek vermek gerekirse sigorta acentalarını gösterebiliriz. Sigorta acentaları farklı hukuksal kimlikler ile ana firmanın sigorta poliçelerini satmaya çalışan birer şube durumundadır. Faaliyetleri tamamen ana firmanın kontrolü altında bulunmaktadır. Bu özelliklerinden dolayı franchising almış olan bir işletmenin bağımsızlığını yaşayamazlar.
 
Acentalar kapılarına kendi isimlerini astıkları için franchise kavramı içinde değerlendirilememektedirler. Ayrıca acentelerden para alınmamakta, aksine acentalara kar bırakılmaktadır.  Acenta genel olarak toptancıdan kendi adına aldığı malı müşteriye satan, tamamen bağımsız üçüncü şahıs veya diğer bir deyişle üretici ile tüketici arasındaki aracıdır.  Franchisee ise isim hakkını satın aldığı markanın çatısı altında belli bir ürün veya hizmeti, belli standartlarda üreten veya pazarlayan yatırımcıdır.  Franchisee acenteden farklı olarak markayı kullanmak için başlangıçta veya franchising sözleşmesi boyunca bir bedel öder.[12]
Acenta gibi diğer benzer kavramlarla da farklarının ortaya çıkartılması için aşağıdaki şekil oldukça faydalı olacaktır. Buna göre işletme faaliyeti üzerinde en az faaliyet özgürlüğüne sahip olan acenta iken en fazla faaliyet özgürlüğüne sahip işletme, iştirak olarak görülmektedir. Fakat bunun yanında acenta çok düşük bir risk derecesi ile çalışırken iştirak riskli bir ortamda faaliyetlerini sürdürmektedir.
 


[1] Rıfat Cebeci, Franchising Rehberi, Ankara, KOSGEB, 2005, s. 4.
[2] Cambridge Dictionary, “Franchise”, http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=30907&dict=CALD
[3] Cambridge Dictionary, “Franchising”, http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=30907&dict=CALD
[4] KOBITEK, “Franchising”, http://www.kobitek.com/makale.php?id=18
[5] Cebeci, a.g.e., s. 5.
[6] 1998 / 7 nolu Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, m.3.
[7] Cebeci, a.g.e., s. 5.
[8] Simaj Patent, “Lisans Sözleşmeleri,”http://www.simaj.com.tr/sozlesme_orta.htm
[9] Emre Alcan, “Marka ve Marka Hakkının Korunması,” http://www.hukukcu.com/bilimsel/kitaplar/marka_hakki_korunmasi.htm
http://www.turkpatent.gov.tr/tpe/index.jsp?sayfa=201
[11] 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.116.
[12] İşletme Ekonomi Klübü, “Franchising”, http://iek.erciyes.edu.tr/makaleler/isletme/franchising.htm